Hoe universalisme kon radicaliseren tot anti-Westers schuldgevoel

Door: Sid Lukkassen – Steeds vaker duikt in politieke discussies het vraagstuk van het ‘universalisme’ op. Tijd om te verduidelijken wat dit begrip betekent: in het vervolgdeel zet ik de geopolitieke consequenties uiteen, afgerond met een praktijkvoorbeeld.

Schuldgevoelens tiranniseren ontkerkelijkt Europa

Wat aan deze discussie voorafgaat is een uiteenzetting door prof. Joshua Mitchell. Het komt erop neer dat Europa de kerk afwijst maar nog onophoudelijk vasthoudt aan het idee van schuld, dat in essentie christelijk is. Steeds herinneren geschiedenisleraren ons aan kolonialisme en de wereldoorlogen: “Dit is ook waarom jullie je geschiedenis in musea en oude kastelen zetten – omdat jullie er niet mee kunnen dealen in het dagelijks leven.” aldus Mitchell.

Dit leidt tot een culturele en spirituele leegte, die door radicaal-linkse identity politics wordt gevuld. Hij meent dat de enige oplossing ligt in een christelijk biechtmoment van historische schuld en zonde, gevolgd door een collectief moment van vergeving en verzoening. Europa zou terug moeten naar de kerk: “Mijn claim is dat de Islam in Europa niet kan worden tegengegaan met seculiere middelen; het kan alleen met een sterker religieuze kracht, met name het Christendom.”

Universalisme in christendom en islam

Beide religies hebben gemeen dat zij universalistisch zijn. Zij bieden voor alle mensen ter wereld een pad naar het heil: iedereen zou zich kunnen bekeren, de hele mensheid kan worden gered. “Ik ben de weg, de waarheid en het leven”, zoals Jezus het zegt. Dit universalisme is ook wat Dante in De Monarchia betoogt: keizer Augustus heerste over de hele wereld, of althans zo had God het met Julius Caesar bedoeld. Dus toen Jezus werd terechtgesteld in naam van de Romeinse keizer, nam hij daarmee de universele schuld op zich van de mensheid.

De vraag is echter of het voor de christen – en zeker de Europese christen – wel mogelijk is om zich zó volledig op te gaan in zijn geloof, om zó gepassioneerd en eendrachtig te geloven als dat de islam in haar volgers opwekt. Is het voor christenen überhaupt mogelijk to beat islam at its own game? De islam is een monolithisch verhaal dat zich centreert rond het leven van profeet Mohammed en zowel het geloofsleven als de wetgeving omschrijft; zowel het zielenheil als de politieke orde. Jezus kon zoiets niet voorschrijven omdat de Romeinen toen de macht hadden – hij richtte zich meer dan Mohammed op de cultivatie van het innerlijke leven. En in dat innerlijke leven begon de woekering van het schuldgevoel.

tpo

Lees verder

Advertenties

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s